Spoordonk

Spoordonk is slechts een klein dorp, maar kent een roemrijke historie als zetel van de Heren van Oirschot. Zij bezaten hier een kasteel (Huis ten Bergh), een watermolen en een viertal domeinhoeves. Van Huis ten Bergh, dat in de 19e eeuw gesloopt werd, resteert slechts een bobbel in het grasland. De watermolen bestaat echter nog wel en is recentelijk gerestaureerd.

De naam Spoordonk is waarschijnlijk een combinatie van "spork", een bessenstruik, en "donk", waarmee een hoge zandkop in een moerassige omgeving wordt aangeduid.Dat verklaart tevens de aanwezigheid van de watermolen.

Het is in Nederland altijd knap lastig geweest om waterkracht op te wekken met onze "brede rivieren die traag door oneindig laagland gaan". Dat gold ook voor de Beerze, maar in de sporker donk versmalt het riviertje zich waardoor het voldoende druk opbouwde om een waterrad voort te stuwen. De Spoordonkse molen is daarmee tevens de meest westelijk gelegen watermolen van ons land.

De watermolen en het water van de Beerze waren voor de Heren van Oirschot van zo'n groot strategisch belang dat ze zich liever daar vestigden dan in de hoofdnederzetting (Oirschot), wat in de late Middeleeuwen meer voor de hand had gelegen. De overige bebouwing van Spoordonk is rond het kasteel en de molen ontstaan.